Canon van Fivelingo

fotoVanmiddag heeft Museum Stad Appingedam de Canon van Fivelingo gepresenteerd.
De Canon behandelt met name de gemeentes Appingedam, Loppersum en Delfzijl.
Mijn eerste indruk is dat Appingedam een relatief belangrijke rol heeft toebedeeld gekregen.

Bijvoorbeeld het verblijf van Michiel de Ruyter in Delfzijl had er wat mij betreft in gemogen.

1. ca. 3500 v. Chr.
Bewoners van hoge zandkoppen (Hunebedbouwers) bouwen het hunebed van Heveskes.

2. ca. 2000 – 1000 v. Chr.
Het gebied achter de oever van de Eems wordt bedekt met veenmoerassen, nederzettingen op hoge zandgronden worden verlaten.

3. vanaf 7e eeuw v. Chr.
Kolonisten vanaf het Drentse Plateau vestigen zich permanent op hoge oeverwallen langs de Eems, Fivel en zijriviertjes.

4. 5e eeuw v. Chr. – ca. 1000 n. Chr.
Inwoners van Fivelingo werpen wierden op tegen het hoge water.

5. rond het begin van de jaartelling
Romeinse expedities verkennen het noordelijk kustgebied; Drusus, zoon van Augustus in 12 v. Chr.; 16 n. Chr. lijdt de vloot van Germanicus gedeeltelijk schipbreuk bij Borkum.

6. 5e & 6e eeuw n. Chr.
Fivelingo raakt gedeeltelijk ontvolkt door de Volksverhuizingen, vanaf het einde van de 6e eeuw komen nieuwe bewoners uit Noord-Duitsland zich vestigen.

805
Na het begin van de kerstening door Liudger komt Fivelingo onder het kerkelijk gezag van het bisdom Münster, waarvan Liudger de eerste bisschop wordt. De eerste kerken worden gebouwd in Loppersum en Farmsum.

8. 9e en 10e eeuw
Fivelingo wordt bezocht door Vikingen uit Denemarken, soms vreedzaam, vaak met geweld gepaard.

9. vanaf de 9e eeuw
Ontginning van veengebieden in het achterland rond het Schildmeer en Meedhuizen.

10. ca. 1000
Aanleg van de Delf, het latere Damsterdiep: door moeizame afwatering van zuid naar noord wordt gekozen voor een afwatering en scheepvaartverbinding van west naar oost.

11. vanaf de 11e eeuw
Aanleg van dijken en de bouw van eenvoudige sluizen bij riviermondingen.

12. 1183
Stichting van het Benedictijner klooster Feldwerd bij Holwierde.

13. 13e eeuw
Emo en Menko, abten van het Praemonstratenzer klooster Bloemhof, beschrijven in hun Kroniek gebeurtenissen in Fivelingo en de hele regio; opkomst van de baksteenproductie en ontstaan van de romano-gotiek: een heel eigen bouwstijl.

14. 1217 en 1224
Olivier van Keulen roept met wisselend succes honderden strijdbare mannen uit Fivelingo op om op Kruistocht te gaan.

15. 1219
Marcellusvloed treft Fivelingo.

16. 1317
Afsluiting van de Delf, het latere Damsterdiep, bij Delfzijl door zijlen of sluizen, waardoor Appingedam haar open verbinding met de Noordzee verliest.

17. 1327
Appingedam krijgt van de Upstalboom stadsrechten door middel van de zogenaamde Buurbrief.

18. 1328
Stichting van het klooster van de Augustijner Eremieten op de wierde bij Appingedam.

19. 14e tot 16e eeuw
De stad Groningen neemt verschillende maatregelen om de eigen positie te versterken, de Ommelanden en Appingedam worden regelmatig het slachtoffer van economische sancties en militaire expedities; voortdurende onlusten en strijd tussen Schieringers en Vetkopers.

20. 1499
Edzard de Grote, graaf van Ost-Friesland, wordt leenheer van Stad en Ommelanden in naam van de hertog van Saksen.

21. 1501 en 1514
Appingedam wordt tweemaal belegerd. Ten eerste door Groningen: de stad weet stand te houden; ten tweede door Saskische troepen: de stad wordt ingenomen en grotendeels verwoest, 1136 inwoners worden gedood.

22. 1515
De Ommelanden komen onder het gezag van Karel van Gelre.

23. ca. 1525
Begin van de Reformatie in Appingedam: veel pastoors zijn luthersgezind.

24. 1531
Bouw van het orgel in Krewerd, oudste bewaard gebleven nog bespeelbare orgel in Noord-Nederland; rijke orgelcultuur in Noord-Groningen in de 16e – 18e eeuw (Schnitger en Hinsz).

25. 1534 – 1535
Appingedam vormt het centrum van de wederdopersbeweging in de Ommelanden. Ook in ’t Zandt en Leermens vinden bijeenkomsten plaats.

26. 1536
Appingedam wordt bezet door Gelderse troepen onder Meindert van Ham. Na de verovering van de stad worden de vestingwallen geslecht en dreigen er strafmaatregelen voor de burgerij. Stad en Ommelanden komen onder het gezag van Karel V.

27. 1547 – 1587
In Appingedam vinden processen wegens hekserij plaats: tien zogenaamde tovenaressen worden in de jaren 1547, 1557 en 1587 verbrand. Appingedam blijft nog lang de naam ‘heksennest’ houden.

28. 1568
Slag bij Heiligerlee, begin van de Nederlandse Opstand, aanleg van de vesting Delfzijl rondom het oude blokhuis. Appingedam vormt een tijdlang het hoofdkwartier van graaf Lodewijk van Nassau. De hervormingsbeweging wordt teruggedraaid en Appingedam komt onder invloed van de Contrareformatie.

29. 1570
Allerheiligenvloed

30. 1580 – 1594
Oorlogsjaren, grote delen van het platteland worden verwoest, liggen braak of staan onder water. Uiteindelijk volgt in 1594 de Reductie van Stad en Lande: de hele provincie Groningen komt onder protestants bestuur, kloosters worden ontmanteld en de landerijen onteigend en verpacht.

31. 1599 – 1665
Adriaan Clant van Stedum, een van de belangrijkste jonkers van de Ommelanden; aanwezig bij de ondertekening van de Vrede van Münster (1648); bijzonder rijk grafmonument in de kerk te Stedum door Rombout Verhulst (1672).

32. 1672
Beleg van de stad Groningen door Bernhard von Galen (Bommen Berend), de bisschop van Münster: Groningen Constant, Behout van ’t Land. In het kader van de verdediging worden landerijen rondom het Damsterdiep onder water gezet.
33. 1686
Ernstige stormvloed.

34. 1717
Kerstvloed; hierna volgt de ophoging van bestaande en aanleg van nieuwe zeedijken en bouw van nieuwe sluizen.

35. 1745 – 1747
Runderpest: veel boeren gaan failliet of stappen grotendeels over op akkerbouw.

36. 1748
Oranjeoproer in Stad en Ommelanden; Boerenlanddag in Appingedam.

37. 1780 – 1787
Politieke en sociale twisten en onlusten tussen patriotten en prinsgezinden in Appingedam en de regio. Opkomst van de Verlichting en toenemende belangstelling voor oudheden.

38. 1795
Bataafse Republiek, einde van de zelfstandige positie van Stad en Ommelanden

39. 1813 – 1814
Beleg van Delfzijl: de commandant van de Franse bezetting weigert het einde van Franse bezetting te accepteren en bleef in Delfzijl gelegerd; verwoestingen.

40. 1848
Nederland krijgt een democratische grondwet: gemeenten mogen zich voortaan zelfstandig besturen.

41. 1876
Aanleg van het Eemskanaal.

42. 1884
Aanleg van de spoorverbinding tussen Groningen en Delfzijl.

43. 1919
Archeologische opgraving van het Karolingische grafveld bij Godlinze onder leiding van A.E. Van Giffen.

44. eerste helft 20e eeuw
Grootschalige mechanisatie van de landbouw en opkomst van industrie: strokartonfabriek De Eendracht, Brons Motorenfabriek, Terborg en Mensinga; ontvolking van het landelijk gebied, resulterend in de grote naoorlogse emigratie.

45. 1940 – 1945
Tweede Wereldoorlog, deportatie van de Joodse gemeenschappen.

46. 1945, april
Duitsers bieden geduchte tegenstand rond Wagenborgen, Holwierde, Nansum, Appingedam en Delfzijl bij de bevrijding van Nederland.

47. vanaf 1954
Aanleg van het Chemiepark in Delfzijl; begin van de grootschalige ontwikkeling van Delfzijl.

48. 1965
Oprichting van de Vereniging tot behoud van de Waddenzee.

49. 2002
Sluiting van Fivelmonde: de laatste steenfabriek in Fivelingo.

50. Leeg venster dat jaarlijks met een nieuw thema ingevuld kan worden.

N.B.

Let S.V.P. op de blauwe links in de Canon, hier achter staat extra informatie.

De Canon van Delfzijl

De Canon van Groningen

Advertisements

About klaasamulder

kunst & cultuur
This entry was posted in klaasamulderVK-2007-03 and tagged , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s